Drie verhaallijnen die elkaar raken

Energiehonger en vooruitgang

Groningen is al eeuwenlang een wingewest voor energie. Grootschalige turfafgraving brengt Groningen rijkdom en wereldwijde scheepvaart. Vanaf 1965 drijft Nederland op gaswinning uit het Slochterveld. Nu zijn het de enorme elektriciteitskabels vanuit de Eemshaven die Groningen tot het stopcontact van Nederland maken.

Boortoren Garmerwolde, Friese Courier 10 juni 1961

Gasveld 1959

De gasbel in Slochteren is een wereldvondst! Het blijkt zelfs het grootste gasveld van Europa te zijn. Gas zou het leven een nieuwe dimensie geven, is de gedachte. De Aardgasnota uit 1962 regelt dat de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) het Groningse gas wint. De Maatschap Groningen, waar de Staat aandelen in heeft, verdeelt de kosten en de winst.

Nederland begint aan een grote energietransitie: steenkool maakt plaats voor gas. Huishoudens sluiten maar wat graag aan op het nieuwe gasnetwerk. De impact op het dagelijks leven van Groningers en Nederlanders is groot, van comfort, een groeiende verzorgingsstaat tot aan de Deltawerken. De winst is enorm. Het gas is de trots van Nederland. Tot de aarde begint te beven.

Scheuren en herstel

De aarde onder Groningen beeft door menselijk handelen. Dat er risico’s aan de gaswinning kleven, is bekend, maar wordt genegeerd. Financieel belang, internationale contracten en te behalen doelen zijn belangrijker, ook al tonen de eerste aardbevingen aan dat er een duidelijk verband is tussen de winning en de schade. Er ontstaan scheuren in huizen, boerderijen en andere gebouwen.

Na jaren van procedures komt een hersteloperatie op gang. Bij het aanvragen van schadevergoedingen stuitten veel Groningers op een muur van ontkenning. Zij voelen zich miskend, hun problemen worden niet serieus genomen. Het wantrouwen blijft groeien als instanties, maatregelingen en protocollen werken met ingewikkelde procedures voor schadevergoeding.

rin Alkema

Gevolgen gaswinning

In 2021 start de versterking van beschadigde woningen in het aardbevingsgebied. Een proces van soms slopen of nieuwbouw. Aan de randen van dorpen komen wisselwoningen, ook wel kofferwoningen’ genoemd. Naast het verdwijnen van karakteristieke huizen en veranderend straatbeeld, zorgt de aanhoudende onzekerheid over je eigen huis voor psychische klachten en stress bij veel Groningers. Het gebrek aan erkenning leidt tot wantrouwen richting de overheid en de NAM.

Groeiende energiebehoefte

De honger naar energie van onze huidige samenleving is enorm. De toenemende energiebehoefte groeit door digitalisering van AI en datacenters, elektrificatie van transport en industrie, én onze groeiende consumptiecultuur. De voorspelling is dat de energiebehoefte van datacenters in vijf jaar zal verdubbelen. Die toename is vergelijkbaar met het totale elektriciteitsverbruik van Frankrijk en Duitsland.

De ontwikkeling van nieuwe technologie en energie zorgt voor extra productiviteit, maar ook voor meer ongelijkheid. Dat begint al in de 19de eeuw als het energiegebruik in Nederland sterk toeneemt door de industriële revolutie. In 1864 is steenkool de belangrijkste energiebron. Grootverbruik van aardolie begint in 1920, voor auto’s, vliegtuigen en industrieën. Vanaf 1974 is aardgas de grootste energiedrager in Nederland.